Leopold segond e la furia francesa
il milanese usato in questa pagina risale all’inizio del XX° secolo
Leopold II el governa per pocch, ma anca lu el fa molto ben a Milan e el se dimostra verament quell princip filosof e filantrop che l’era.
E quand l’ha lassaa Milan per andà a Vienna, perchè se capiss che’l podeva minga sta semper chi, la popolazion la g’ha auguraa tutt el ben e tutta la felicitaa che’l se meritava… ma quèlla purtropp l’è stada l’ultima volta che i milanes l’hann veduu. A Vienna, el primm de Marz del 1792, Leopold l’esala l’ultim respir a quarantacinqu ann e dopo domà duu ann de regno. E l’è el tèrz austriach che i milanes cont dolor sentii e sincer hann vist a sparì. Cont la mort de Leopoldo II cèssa per nun la tranquillitaa. I milanes agitaa se gratten in coo, hinn pien de presentiment che purtropp diventen realtaa, perché la rivoluzion Francesa la pòrta pussee de vint ann de guèrra durant i quai Milan l’è staa on poo sede del Governo de la Repubblica Cisalpina, on poo de quèll de la Repubblica
Italiana, poeu capital del Regno d’Italia.. – fin che l’è tornada sotta a l’Austria nel 1814, diventand la sede del Governo. El Direttorio de Paris el ghe affida l’esèrcit a Napoleone Bonaparte, nassuu a
Aiaccio de Corsica, el quindes Agost del 1768; l’Austria, l’Inghilterra, la Prussia, la Spagna, el Piemont, Roma e Napoli, corren in armi per vedè de mèttegh on argin. -. ma Napoleon el romp i Sardi e i Imperiaj a Montenotte, a Milesimo, al pont de Lod e l’entra in Milan el quattordes de Magg del 1796, tranquill come on Papa, da Porta Romana. El periodo frances el passa su Milan lassand del bon e del cattiv che gh’è ancamò incoeu. Hinn dersètt ann de storia che osaria a di che varen pussee de cent per tucc i cambiament che gh’è staa de idèi, de criteri politich, de istituzion, de personn, de tutt insomma! E se pò minga dagh tort al Bonfadini che’l dis: “Nessuna generazione aveva mai fatto in più di tre lustri una esperienza di cose umane così segnalata”.
El conferma poeu che Milan, a l’entrada del general Bonapart, el gh’aveva ancamò del medioeval e che poeu el se dissedaa… ona città moderna. Va ben tùtt!… Ve disarien i miìanes de allora se podèssen tornà indree… ma nissun de vialter ha provaa quèll che hemm provaa nun. Vialter ripetii come pàppagai
” furia francesa “ ma bisogna lassamel di a nun cosa l’era… la furia francesa!… I frances hinn piombaa giò come ona saètta, matt, violent, bèstemmiador, dopo che aveven vengiuu ona battaglia al dì e stravaccaa on trono a la sèttimana, dopo avè faa presonee on Papa e negaa Dio. Distrugeven altar, istituzion, robaven a man salva statov, quader, manoscritt… e mi me par che basta per vèghen ona pallida idea de la così dètta « furia francesa
». L’eterno tipo del Giovannin Bongee, scolpii dal Porta, el rappresenta viv el sentiment e la ripugnanza per quij liberator spavald. Me permètti de ripetov divèrs sèstinn del Giovannin Bongee che, anca savèi a memoria, se senten semper volontera:
Ghe semm nun chi al busilles: finalment
Vedi al ciar de la lampeda de straa
A vegnimm a la contra on accident
D’on cavion frances de quij dannaa,
Che inscì ai curt el me dis: – Ett vò el marì
De quella famm che sta dessora lì ?-
Mi,muso duro tant e quant a lù
Respondi: -Ovì, gè sui moà, perché
Perchè, el repia, voter famm, monsù,
L’è tre giolì sacre dioeu, e me piè. –
giolì o no, ghe dighi, l’è la famm
De moà de mi: coss’hal mò de cuntamm?
Se che moà gè voeu coccè cont ell. –
Coccè? Respondi, che coccè d’Egitt
?
Ch’el vaga a fa coccè in San Rafaell
Là l’è el loeugh de coccè s’el gh’ha el petitt.
Chell vaga foeura di cojon de chi?
No gh’è coccè che tegna: avè capi? –
Cossa dianzen ghe salta,el dis: Coman?
A moà cojon!… E el volza i man per damm.
Ovèj, ch’el staga requi cont i man,
ch’el varda el fatto sò de no toccamm,
Se de no, dia ne libra, son capazz…
E lù in quell menter mollem on scopazz.
…
E voeuna, e dò! Sangua de dì de nott!
Che nol se slonga d’olter, che ghe doo!
E lu sonnem de capp on scopellott:
Vedi ch’el tend a spettasciamm el coo;
E mi sott cont òn anem de leon;
E lù, tonfeta! on olter scopazzon.
E adèss, de la prepotenza francesa, credi che ve ne sarii faa on’idea.
Altre pagine in Dialetto milanese
- 001 La torta Bertolda o Bertuldina 03/06/2002
- 002 Le coniugazioni dei verbi milanesi 17/04/2002
- 003 Le filastrocche e i detti milanesi 17/04/2002
- 004 le radici linguistiche del milanese 20/04/2002
- 005 Maria Teresa 02/06/2002
- 006 Meneghin: la maschera milanese 04/08/2002
- 007 meneghino vucabulari 19/04/2002
- 008 meneghino vucabulari – lettera A 19/04/2002